กระบวนการขยายแนวคิดการทำเกษตรยั่งยืนเพื่อสร้างชุมชนพึ่งตนเอง โดยกลุ่มเกษตรอินทรีย์ ตำบลหนองตอกแป้น

Titleกระบวนการขยายแนวคิดการทำเกษตรยั่งยืนเพื่อสร้างชุมชนพึ่งตนเอง โดยกลุ่มเกษตรอินทรีย์ ตำบลหนองตอกแป้น
Publication TypeReport
Year of Publication2010
Authorsก้อนวิมล, ทรงเดช
Series Editorมิทะลา, สุนัน, ก้อนวิมล สัมฤทธิ์, ไชยลุม พลไกร, ยุบุญชิต ทองบ่อ, กองชา สมเทพ, ภูแข่งหมอก สมควร, มูลเสนา สุธรรม, นนทะนำ ปาริชาติ, ภูจำปา สมบูรณ์, วิรุฬพัฒน์ วิศิษฎ, ศรีบุญเรือง ปลด, ที่บ้านบ่อ จันดี, คันทะพรม สุข, พาขุนทด สุนทร
Series Titleเกษตรกรรมยั่งยืน
Date Published2010
Typeโครงการวิจัย
Report NumberRDG51E0029
ISBN NumberRDG51E0029
Keywordsเกษตรกรรม, เกษตรอินทรีย์
Abstract

โครงการวิจัยเรื่อง “กระบวนการขยายแนวคิดการทำเกษตรยั่งยืนเพื่อสร้างชุมชนพึ่งตนเองโดยกลุ่มเกษตรอินทรีย์ตำบลหนองตอกแป้น” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาเพื่อ 1) เพื่อศึกษาบริบทชุมชน รูปแบบการเกษตรและสถานการณ์ปัญหาในชุมชน 2) เพื่อศึกษาวิธีการขยายแนวคิดการเกษตรยั่งยืนชุมชนและในกลุ่มเกษตรอินทรีย์ตำบลหนองตอกแป้น 3) เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้การทำเกษตรยั่งยืนที่นำไปสู่ภาวะชุมชนพึ่งตนเอง 4) เพื่อศึกษาปัจจัยที่เอื้อต่อความสำเร็จในการสร้างชุมชนพึ่งตนเอง

กระบวนการวิจัยประกอบด้วย 1) การศึกษาบริบทพื้นที่ รูปแบบการทำเกษตรกรรมยั่งยืนและปัญหาในเกษตรกรรมยั่งยืนในพื้นที่เป้าหมาย โดยการจัดประชุมกลุ่มย่อยและการสัมภาษณ์ผู้รู้ในหมู่บ้าน 2) การจัดเวทีถอดบทเรียนการขยายแนวคิดในการส่งเสริมเกษตรอินทรีย์ของทีมวิจัยโครงการ ““กระบวนการเปลี่ยนแปลงทัศนคติการทำเกษตรไปสู่แนวทางการส่งเสริมการทำเกษตรอินทรีย์ในพื้นที่ตำบลหนองตอกแป้น” 3) จัดเวทีวิเคราะห์ปัญหาของพื้นที่เป้าหมาย และนำบทเรียนในข้อที่ 2 มาวางกระบวนการขยายแนวคิดการทำเกษตรกรรมยั่งยืนในพื้นที่เป้าหมาย 4) การทดลองปฏิบัติการและสรุปผลการทดลอง และ5) การสรุปผลการวิจัยและเสนอผลต่อสาธารณะ

ผลของการวิจัยที่สำคัญ สรุปได้ 5 ประเด็น ดังนี้

ประเด็นที่ 1 รูปแบบการทำเกษตรกรรมยั่งยืนและปัญหาในเกษตรกรรมยั่งยืนในพื้นที่เป้าหมาย พบว่า พบว่า รูปแบบการเกษตรในพื้นทีเป้าหมายมี 2 รูปแบบ คือ เกษตรเชิงเดี่ยวและเกษตรผสมผสาน ส่วนปัญหาทางการเกษตรของพื้นที่เป้าหมาย คือ ปัญหาทางธรรมชาติ ปัญหาที่เกิดจากกระบวนการทำการเกษตร ได้แก่ ดินเสื่อมคุณภาพ . ต้นทุนการผลิตสูง ขาดความเป็นเจ้าของปัจจัยการผลิต ปัญหาจากนโยบายของรัฐหรือจากภายนอกชุมชนนอกเหนือการควบคุมของเกษตรกร ปัญหากำหนดราคาผลผลิตไม่ได้ และราคาปัจจัยการผลิตสูง

ประเด็นที่ 2 วิธีการขยายแนวคิดการเกษตรยั่งยืนชุมชนและในกลุ่มเกษตรอินทรีย์ตำบลหนองตอกแป้น พบว่า แนวคิดเกษตรกรมยั่งยืนของกลุ่ม คือ “เกษตรกรรมยั่งยืน เป็นระบบเกษตรที่เกื้อกูลธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ไม่ทำลายระบบนิเวศน์ คำนึงถึงความปลอดภัยของผู้ผลิตและผู้บริโภค นำเทคโนโลยีและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาปรับใช้ให้เหมาะสม โดยไม่ปฏิเสธการค้า แต่เน้นการค้าที่เป็นธรรม คำนึงถึงความสมดุลของการบริโภค การผลิตและการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ มีเป้าหมายเพื่อให้การเกษตรมีความยั่งยืนยาวนาน” โดยกลุ่มมีแนวทางการทำเกษตรกรรมยั่งยืนได้แก่ปลูกพืชแบบผสมผสาน หลีกเลี่ยงสารเคมี ละเว้นความเห็นแก่ตัว และ มุ่งเน้นความพอเพียง

จากการถอดบทเรียนการขยายแนวคิดการทำการเกษตรเพื่อการพึ่งตนเอง พบว่า วิธีเปลี่ยนทัศนคติของกลุ่มเป้าหมายเพื่อการขยายแนวคิดการทำเกษตรอินทรีย์ โดยเน้นการสร้างการเรียนรู้ให้กลุ่มเป้าหมายมี 2 รูปแบบใหญ่ ๆ คือ 1) จัดกระบวนการเรียนรู้ โดยใช้ ข้อมูล ทรัพยากร บุคลากร ที่มีในชุมชน และ 2 )กระบวนการเรียนรู้ที่จัดขึ้นโดยหน่วยงานภายนอกชุมชน

ประเด็นที่ 3 จากการศึกษากระบวนการขยายแนวคิดการทำเกษตรกรรมยั่งยืน พบว่า “นิยามการพึ่งตนเอง” ของกลุ่ม คือคุณค่า รักษาเท่าชีวิต อยู่อย่างเป็นมิตร ใช้ชีวิตสมถะ” กลุ่มมีแนวคิดการพึ่งตนเองของกลุ่มเกษตรอินทรีย์หนองตอกแป้นใน 3 ระดับ คือระดับครอบครัว ระดับกลุ่ม และระดับชุมชน ซึ่งมีหลักการพึ่งตนเอง เรียกว่า หลัก 6 ต้อง คือ ต้องมีศรัทธา ต้องมีความพอดี ต้องรู้จักประมาณตน ต้องเป็นเจ้าของปัจจัยการผลิต ต้องเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และต้องมองสังคมที่กว้าง

ส่วนกระบวนการขยายแนวคิดการทำเกษตรกรรมยั่งยืน คือ การศึกษาดูงานอย่างมีแบบแผน การเยี่ยมแปลง การสร้างแรงจูงใจเชิงบวก การสร้างกิจกรรมเชื่อมร้อยเกาะเกี่ยว การทำงานร่วมกับภาคีเครือข่าย การแทรกแนวคิดในกิจกรรม ก

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากการวิจัย ได้แก่ จำนวนสมาชิกกลุ่ม เพิ่มเป็น 130 ราย มีภาคีเครือข่าย เพิ่มเป็น 8 หน่วยงาน ชาวตำบลหนองตอกแป้นเลิกเผาตอซังข้าวอย่างสิ้นเชิง. เกิดศูนย์การเรียนรู้ขึ้นในชุมชน เกิดแหล่งเรียนรู้ของชุมชน เกิดผู้นำใหม่ขึ้นในพื้นที่ รวมทั้งกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ของหน่วยงานอื่นทั้งภาครัฐและเอกชน

ประเด็นที่ 4 จากการถอดบทเรียนการทำวิจัย พบว่า ปัจจัยเอื้อต่อความสำเร็จ ประกอบด้วยกระบวนการ ประเด็น เชิงพื้นที่ และเชิงบุคลากร

ประเด็นที่ 5 ข้อค้นพบจากการวิจัย คือ 1)การสร้างรูปธรรมในแปลงสามารถสร้างความเชื่อมั่นให้กับเกษตรกรได้ 2)การเยี่ยมแปลงสามารถกระตุ้นให้กลุ่มเป้าหมาย 3) การเก็บข้อมูลรวบรวม สรุปและ วิเคราะห์เพียงทีมกระตุ้นให้กลุ่มเป้าหมายเกิดการเปลี่ยนแปลงนั้นยากมาก 4) การปฏิบัติธรรม มีผลต่อการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต 5) การจัดการศึกษาดูงาน การสรุปบทเรียน ทำให้เกิดการเรียนรู้ของเกษตรกรต่อแนวคิด แนวทางและวิธีการปรับเปลี่ยนระบบการผลิต นอกจากนี้แล้ว ทีมวิจัยได้ค้นพบ อัตตาลักษณ์การทำงานของ ที่เรียกว่า แบบแผนการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติ ...อัตตาลักษณ์ของหนองตอกแป้น”

URLhttp://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG51E0029