รูปแบบการจัดการป่าชุมชนตำบลแม่กิ๊ อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยองค์กรชุมชน

Titleรูปแบบการจัดการป่าชุมชนตำบลแม่กิ๊ อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยองค์กรชุมชน
Publication TypeReport
Year of Publication2003
Authorsฟองสมุทร, อธิพงษ์
Series Titleชุมชนกับการจัดการทรัพยากร
Date Published2003
Institution-
City-
Typeโครงการวิจัย
Report NumberRDG44N0035
ISBN NumberRDG44N0035
Keywordsแม่ฮ่องสอน
Abstract

โครงการการจัดการรูปแบบป่าชุมชนโดยองค์กรชุมชน ตำบลแม่กิ๊ อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน มัวัตถุประสงค์ในการดำเนินงานดังนี้ คือ
1. เพื่อศึกษาศักยภาพของชุมชนในการจัดการป่าร่วมกัน
2. เพื่อศึกษากระบวนการ และวิธีการสร้างองค์กรชุมชน ในการจัดการป่า 3 หมู่บ้าน
3. เพื่อหารูปแบบการจัดการป่าชุมชนอย่างมีส่วนร่วมโดยองค์กรชุมชน
4. เพื่อค้นหากระบวนการสร้างเครือข่ายในการจัดการป่าชุมชนร่วมกัน
พื้นที่เป้าหมายในการศึกษาวิจัยรูปแบบการจัดการป่าชุมชนโดยองค์กรชุมชน 3 หมู่บ้าน คือ บ้านแม่กิ๊ บ้านเปียงหลวง และบ้านห้วยโปงเลา ช่วงเวลาในการศึกษาวิจัย 1 ปี 1 เดือน ( 1 เมษายน 2544 ถึง 30 เมษายน 2545 ) แบ่งออกเป็น 2 ช่วง โดยมีขอบเขตการศึกษาวิจัยดังนี้
1. ศึกษาข้อมูลด้านบริบทชุมชน 3 หมู่บ้าน คือ บ้านแม่กิ๊ บ้านเปียงหลวง และบ้านห้วยโปงเลา
2. ศึกษาศักยภาพขององค์กรชุมชนในด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนร่วมถึงรูปแบบการจัดการทรัพยากรของแต่ละหมู่บ้าน
3. ศึกษารูปแบบและวิธีการสร้างเครือข่ายที่เข้มแข็งและยั่งยืนในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของ 3 หมู่บ้านร่วมกัน
กระบวนการและขั้นตอนการศึกษาวิจัย
1. ทำความเข้าใจกับชุมชนเป้าหมาย 3 หมู่บ้าน
2. จัดประชุมเพื่อเก็บข้อมูลชุมชนหาแนวทางวิธีการทำงาน
3. ทีมวิจัยและคณะทำงานร่วมกัน ศึกษาข้อมูลมือสอง จากเอกสารและผลงานที่ผ่านมา
4. ทำแบบฟอร์มรวบรวมเนื้อหา ทำความเข้าใจกับองค์กรชุมชน
5. ศึกษาข้อมูลชุมชนและครัวเรือนและสภาพการจัดการป่าขององค์กรชุมชน
6. จัดเวทีแลกเปลี่ยนแนวความคิดวิธีการจัดการป่าขององค์กรชุมชน
7. สนับสนุนกิจกรรมของชุมชนเพื่อศึกษารูปแบบ เช่น ทำแนวกันไฟฟ้า อยู่เวรยามและเดินตรวจพื้นที่ป่า
8. จัดฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการเรื่องป่าชุมชน
9. เวทีประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้การดำเนินงานของ 3 หมู่บ้าน
10. ศึกษาดูงานเพื่อเสริมศักยภาพ
11. เวทีสรุปบทเรียนโครงการวิจัย การจัดการป่าชุมชนโดยองค์กรชุมชน
ผลการดำเนินงานการจัดการป่าชุมชน
สถานภาพการจัดการป่าชุมชน
1. ระดับตำบล
การเปลี่ยนแปลงทรัพยากรป่าไม้ในเขตพื้นที่ตำบลแม่กิ๊ แบ่งออกได้เป็น 4 ช่วง คือ
ช่วงที่ 1 เป็นช่วงที่ทรัพยากรป่าไม้อุดมสมบูรณ์ เนื่องจากประชากรแต่ละบ้านมีน้อยมีการทำมาหากินอย่าง
เพียงพอ ไม่มีการแบ่งปันทางด้านเศรษฐกิจ
ช่วงที่ 2 มีการเปิดสัมปทานป่าไม้ในพื้นที่ของแต่ละหมู่บ้าน
ช่วงที่ 3 จำนวนประชากรในพื้นที่เพิ่มมากขึ้น การบุกรุกพื้นที่ ทำการเกษตรกรมากขึ้น
ช่วงที่ 4 กรมป่าไม้จะเข้าไปจัดตั้งหน่วยในเขตพื้นที่ตำบลแต่ถูกชาวบ้านคัดค้าน จึงเกิดการรวมตัวเป็นชมรมอนุรักษ์
2. ระดับหมู่บ้าน
มีการทำกิจกรรมของแต่ละบ้าน เพื่อเป็นการจัดการและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เช่น การทำแนวกันไฟป่า การออกไปดับไฟป่า การอยู่เวรยามรักษาป่า การทำแผนที่บอกอาณาเขต การปลูกป่า และการทำป้ายประกาศเขตป่า
ศักยภาพของชุมชน
1. ผู้นำชุมชนที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการมีจิตสำนึก
2. ศาสนาและวัฒนธรรม ได้รับการยอมรับและดึงคนเข้ามาให้เกิดความสำนึก
3. การพึ่งพาตนเอง และเห็นปัญหาที่ต้องร่วมแก้ไข
4. การมีทุนเดิมอยู่แล้ว คือ ป่าที่สมบูรณ์
5. การติดต่อประสานงาน การทำงานร่วมกันขององค์กรชาวบ้านในแต่ละบ้าน
ข้อจำกัดของชุมชน
1. ความไม่เข้าใจในคนในชุมชนบางกลุ่มบางพวก
2. ขาดงบประมาณในการดำเนินการและเสริมศักยภาพ
3. การประสานงานกับหน่วยงานของรัฐและเอกชน
4. การประชาสัมพันธ์ให้คนอื่นได้รับรู้การทำกิจกรรมของตนเอง
ปัญหาในการจัดการป่าชุมชน
1. การลักลอบตัดไม้ในพื้นที่หมู่บ้าน
2. พื้นที่การอนุรักษ์ไม่ชัดเจน
3. การเกิดขึ้นของไฟป่าในฤดูแล้ง
4. การสร้างกฎระเบียบเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
การหารูปแบบการจัดการป่าชุมชนโดยองค์กรชุมชน 3 หมู่บ้าน
1. การเตรียมองค์กรชุมชน เช่น เวทีชาวบ้าน การเรียนรู้จากชุมชนอื่นที่มีประสบการณ์ อบรมให้ความรู้ และการประสานงานกับภายนอก
2. การจัดการด้านพื้นที่ เช่น พื้นที่ป่าอนุรักษ์ พื้นที่ป่าใช้สอย พื้นที่ทำกินของชาวบ้าน
3. การจัดการเชิงสังคม เช่น การสร้างกฎระเบียบโดยชุมชนมีส่วนร่วม การสร้างจิตสำนึก และการประชาสัมพันธ์ข่าวสาร
4. การบริหารจัดการ เช่น คณะกรรมการระดับหมู่บ้าน คณะกรรมการระดับตำบล
ดังนั้นงานวิจัยการจัดการป่าชุมชนโดยองค์กรชุมชน จึงเน้นหารูปแบบการจัดการที่ยั่งยืน มีการทำกิจกรรมร่วมกัน มีเวทีพูดคุย จนในที่สุดมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของเครือข่ายอนุรักษ์ใหม่ เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นหลักในการคิด และตัดสินใจในการดำเนินกิจกรรม การจัดการด้านพื้นที่ให้มีการชัดเจนแบ่งพื้นอนุรักษ์พื้นที่ทำกิน และป่าไม้ใช้สอยของชุมชน เป็นการป้องกับปัญหาของคนในชุมชน ในการทำมาหากินอยู่กับป่าโดยไม่ทำลายป่าหรือทรัพยากรธรรมชาติ และสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างหน่วยงานของรัฐและชาวบ้านในพื้นที่
งานวิจัยในครั้งนี้คาดหวังว่าจะเป็นประโยชน์ต่อบุคคลที่ต้องการหารูปแบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติร่วมกับชุมชน และนำรูปแบบการจัดการจากงานวิจัยนี้ไปขยายต่อไปกับชุมชนอื่นๆ จะเกิดประโยชน์เป็นอย่างยิ่ง

URLhttp://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG44N0035
Alternate TitleCommunity Forest Management Model by Community Organization of Tambol Mae Khi, Mae Hong Son Province